Drzewka cytrynowe i pomarańczowe uprawia się od prawie 4 tys. lat. Rośliny są piękne, jednocześnie kwitną i owocują, ładnie pachną. Owoce Citroideae możemy wykorzystywać w kuchni, w kosmetyce i medycynie. Mają silne właściwości bakteriobójcze.

Rodzina Rutaceae – rutowate liczy 150 rodzajów i ponad 1600 gatunków. Do jednej z podrodzin Citroideae należą znane wszystkim gatunki Citrus, uprawiane na całym świecie drzewka owocowe od ok. 4000 lat. Z botanicznego punktu widzenia cytrusy są jagodami. Formy uprawne to połączenia gatunków: Citrus maxima (in. pomarańcza olbrzymia, pompelo, pomelo), Citrus reticulata (mandarynka) i Citrus medica (cytron, cedrat, jego odmianą jest arcyciekawa ręka buddy). W warunkach naturalnych to wiecznie zielone drzewa lub krzewy o wysokości 5 – 10 m, liście po 2 – 3 latach opadają, a na ich miejsce wyrastają nowe pędy, rośliny jednocześnie kwitną i owocują. Owoce dojrzewają po 6 – 14 miesiącach. Nie spadają, niezerwane wiszą, aż uschną. Największymi producentami cytryn, pomarańczy, grejpfrutów są Stany Zjednoczone, gdzie cytrusy dotarły w XVIII wieku. Rośliny dziko rosnące używane są jako podkładki, gdzie sadzi się je jako żywopłoty. Za czasów Ludwika XIV i Fryderyka Wielkiego zapanowała w Europie moda na „pomarańczarnie”.

Pomarańcza słodka (Citrus sinensis) najprawdopodobniej pochodzi z Chin. Z nasion drzewek uprawianych w parkach i ogrodach wyrastają tzw. „dziczki”, które mają niejadalne owoce. To najpopularniejszy z cytrusów, stosowany w kuchni, kosmetyce. W Europie pomarańcze obiera się ze skórki, na innych kontynentach tnie na cząstki i wyciska sok.

Mandarynka to niewielkie drzewo lub wysoki krzew o kulistej koronie. Pąki kwiatowe mają ciemno różowy kolor, a kwiaty są białe i bardzo intensywnie pachnące. Gatunek ten ma bardzo wiele odmian różniących się wielkością owoców, smakiem, grubością i łatwością obierania skórki; oraz ilością nasion. Owoc mandarynki podobnie jak grejpfruta ma wiele zastosowań w kuchni. Ponadto olejek ze skórki używany jest w kosmetyce, a wyciąg z liści ma działanie antybiotyczne

Cytryna to niskie drzewo o grubym pniu i silnych konarach. Pędy cytryny bywają kolczaste, kwiaty są białe, duże silnie pachną. Jest wiele odmian, a każda ma charakterystyczny owoc, który może być mały, duży, okrągły, wydłużony, jasnożółty, ciemnożółty, mieć grubą i chropowatą lub cienką skórkę. Najpopularniejsze są odmiany ‚Ponderosa’, ‚Mayer’, ‚Villafranca’. Owoce cytryny spożywane są na surowo, a także stosuje się je jako składnik wielu napojów, używa do dżemów, kandydowania. Znane jest lecznicze działanie owoców cytryny. Stosuje się je przeciw przeziębieniu, ale także przeciwgorączkowo i przeczyszczająco. Olejki używane są w przemyśle kosmetycznym.

Pomarańcza trójlistkowa to małe drzewko do 3 m wysokości, nazwę zawdzięcza charakterystycznym trójdzielnym liściom. Posiada spłaszczone i cierniste pędy, owoce ma małe, żółte i co ciekawe niejadalne. Roślina jest mrozoodporna, ze względu na ciernie używana jest na żywopłoty. Stosuje się ją także jako podkład pod szczepienie innych roślin cytrusowych

Lima Citrus aurantifolia (limona, limonka, limetka). To dość duże drzewo 4-6 m wysokości, ma cierniste pędy i nieregularną koronę. Owoce są podobne do cytryny, ale mniejsze mają bardziej intensywny zapach. Są kwaśniejsze, posiadają ok. 10 proc. kwasu cytrynowego. Skórka owocu jest bardzo cienka, barwy zależności od odmiany od zielonej do żółtej. Owoce są jadalne, wykorzystywane na wiele sposobów w kuchni, do napojów, aromatyzowanych herbat, jako składnik słodyczy. Olejek ze skórki Limy stosuje się do produkcji kosmetyków, a także w lecznictwie do smarowania miejsc po ukąszeniach owadów, do leczenia bólu głowy, kaszlu, artretyzmu i w chorobach serca.

Pomarańcza gorzka kwaśna jest dużym drzewem do 10 m wysokości. Owoce są ciemnopomarańczowe spłaszczone o grubej i chropowatej skórce ,są jadalne jednak jak sama nazwa wskazuje gorzkie. Najczęściej używane są do produkcji marmolady.

Kumkwat jest niedużym krzewem do 2 m wysokości, kwiaty ma białe, małe lekko pachnące. Kwitnie obficie i tworzy małe okrągłe lub wydłużone grona. Pomarańczowe, błyszczące owoce są słodkie i można je zjadać ze skórką. Szczególnie popularne są w Azji, gdzie kandyduje się je, marynuje słodko-kwaśnej zalewie, robi z nich dżemy i galaretki. W Chinach owocująca roślina jest także popularna jako prezent oraz dekoracja stołu podczas przyjęcia.

Grejpfrut to wysokie drzewo prawdopodobnie jest to naturalny mieszaniec pomarańczy słodkiej i pompeli. Nazwa pochodzi od słowa grape grono i fruit owoc. Na drzewie owoce przeważnie są zebrane w grona. Pojedynczy owoc jest jadalny, duży, przeciętnie waży około 300-400 g, ma wiele zastosowań. Owoce się kandyzuje i stosuje do robienia napojów orzeźwiających. Z nasion grejpfruta tworzy się olej, a wytłoczyny stanowią paszę dla zwierząt. Z kolei ekstrakt z kwiatów stosowany jest jako lek na bezsenność, a wyciąg z liści ma działanie antybiotyczne

Cedrat to małe drzewko, posiada nietypowe dla cytrusów owoce -lekko zaokrąglone na końcach. Owoc cedratu ma grubą skórkę. Brodawkowate wyrostki skórki mogą układać się w dziwne kształty. Soczysty miąższ w małej ilości znajduje się wewnątrz owocu. Użyteczna jest też skórka. Gatunek był od setek lat znany na terenie Dalekiego i Bliskiego Wschodu (stosowano go w obrządkach religijnych).

Citrus Pompeli (pompela) ma największe owoce, do 2 kg. W smaku jest podobna do grejpfruta, ale nie ma goryczki. Znane odmiany to: ‚Chandler’ i ‚Reiking’.

Citrofortunella Mitis (kalamondynka) krzyżówka mandarynki i kumkwatu, owoce można jeść w całości, są słodkie mają cienką skórkę.

*Zdjęcie czołówkowe: drzewka pomarańczy, cytryny, mandarynki możemy uprawiać na domowym parapecie i cieszyć się ich dojrzewającymi owocami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

*