Orkisz w Europie bił rekordy popularności w epoce brązu (2,8-2,2 tys. lat p.n.e.), także w czasach rzymskich był dość rozpowszechniony.

Rośliny są z nami przez całe życie i od początku istnienia człowieka. Najpierw człowiek pierwotny zbierał ziarna dzikich traw, orzechy laskowe, poziomki, jeżyny, zioła, a później nauczył się uprawiać rośliny użytkowe, dostosowując je do swoich potrzeb.

Żarna są znane od paleolitu, w najstarszej formie przetrwały do ok. 300 n.e.  Żarna zobaczymy też m.in. w z Muzeum Miejskim „Sztygarka” w Dąbrowie Górniczej w ekspozycji  dot. dawnego rolnictwa regionu.

-Rośliny towarzyszą nam przez całe życie, od wieku niemowlęcego, w postaci jedzenia, zabawek wykonanych z drewna, części krajobrazu – po wieniec z kwiatów, którymi żegnamy, tych którzy odchodzą na zawsze. Niczym nie dają się zastąpić. I tak jest od tysiącleci – wskazuje prof. dr hab. Maria Lityńska-Zając, z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Krakowie.

Zależności człowieka i roślin bada archeobotanika, która określa powstanie szczątków roślinnych, roślin uprawnych i rosnących dziko, analizuje też jak wpływa człowiek na zmiany szaty roślinnej. Badania nad fragmentami roślin (owocami, nasionami, kawałkami zdrewniałych pędów itp.) pozwalają na pogłębienie wiedzy o życiu naszych przodków, ich diecie, praktykach religijnych, zajęciach codziennych. Pomagają one także w odtworzeniu wizji krajobrazu roślinnego jaki panował w danym czasie. Roślinne znaleziska archeologiczne mogą być spalone, wysuszone, lub zmineralizowane czyli storfiałe.

-Szczątki roślinne dostarczają naukowcom informacji o gospodarce (pożywieniu, surowcach roślinnych, handlu), ale i kulturze duchowej ludzi, czyli wyposażeniu grobów, darach ofiarnych, magii i lecznictwie – dodaje prof. Lityńska-Zając.

Nasiona grochu zwyczajnego są jadalne i znane ze znalezisk w osadach ludzkich sprzed 7 tysięcy lat p.n.e.

Już w neolicie czyli epoce kamienia gładzonego (Europa Środkowa początek to ok. 5500 lat p.n.e.) zaczęto uprawiać takie rośliny jak samopszę i płaskurkę (pszenice prymitywne, siostry popularnego dziś orkiszu), proso, jęczmień, groch, soczewicę. Jeśli chodzi o rośliny dziko rosnące zbierano także jadalne leśne owoce (poziomki, maliny, jeżyny), orzechy laskowe (włoskie w naszej części Europy pojawiły się dopiero w epoce żelaza w okresie rzymskim na przełomie czasu p.n.e. i n.e.). W neolicie zbierano też nasiona maku, szczawiów, czy zioła.

Jak wskazuje prof. Lityńska-Zając, rośliny użytkowe przez tysiąclecia ulegały przemianom. Ziarna zbóż przestały same wysypywać się z kłosów, pozostawały w nich do zbiorów dokonywanych przez człowieka. Strąki grochu też nie pękają już same czekają na zbiór. Migdały utraciły swoją goryczkę, a kolby kukurydzy są o wiele większe niż, te u roślin sprzed tysiącleci. Znacznie większe są też grona winogron, dzisiaj kiść winogron może ważyć nawet 7 kg. W czasach prehistorycznych grona ważyły zaledwie 50-60 gr. Zmiany zostały wprowadzone przez człowieka metodą selekcji.

Zmiany dotyczyły też gatunków. Pszenice prymitywne zostały wyparte przez pszenicę zwyczajną. Żyto, które w neolicie było chwastem nabrało znaczenia użytkowego w późnej epoce brązu (w zachodniej Polsce rozpoczęła się ok. 2200 p.n.e.) Informacje na ten temat archeobotanicy uzyskują ze znalezisk np. jedno z najstarszych na dzisiejszych ziemiach polskich jest w Krzyżu Wielkopolskim (mezolit, środkowa epoka kamienia, dla Europy Środkowej to ok. 6,5 tys. lat p.n.e.). Potwierdza ono, że ludzie zbierali jabłka, rośliny lecznice (kąkol, ślaz zaniedbany, lebiodkę, bez czarny, miętę oraz nawrot lekarski). Następnie już w neolicie wykorzystywano drewno dębu do budowy domów, które kryto trzciną, (uszczelnienia były z mchu płonnika). Domowe maty wyplatano z lipy lub trzciny. Wiadomo, że w okresie rzymskim korzystano z dębu, sosny, cisu, buka, jodły (naukowcy znaleźli np. guzik wykonany z takiego drewna), lipy, topoli, świerka. We wczesnym średniowieczu z drewna wykonywano misy, igły, czerpaki. Drewno dębu było też wykorzystywane do budowy studni.

 * Interesujący wykład prof. dr hab. Marii Lityńskiej-Zając o archeobotanice i roślinach użytkowych został zaprezentowany w cyklu „Tajemnice świata” w Muzeum Miejskim „Sztygarka” w Dąbrowie Górniczej we wrześniu br.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

*